.jpg)
Konstytucja 3 maja, właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787) spisaną konstytucją.
Została
zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji
szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię
dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację
szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa
szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w
ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła liberum veto.
Konstytucja przestała w praktyce obowiązywać 24 lipca 1792 roku,
w momencie przystąpienia króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do konfederacji
targowickiej – czyli po nieco ponad 14 miesiącach, w ciągu których
Sejm Czteroletni uchwalił szereg ustaw szczegółowych, będących rozwinięciem jej
postanowień. Przestała natomiast być obowiązującym aktem prawnym 23 listopada 1793 roku. Sejm grodzieński uznał
wtedy Sejm Czteroletni za niebyły i uchylił wszystkie ustanowione na nim akty
prawne.
Głównym autorem tekstu Konstytucji 3 maja był król Stanisław August
Poniatowski, istotny wkład w jej spisanie mieli też Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj .
Według Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja Konstytucja 3 maja była „ostatnią
wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”.
